Welkom: Inloggen
Body: 

Beeldende verhalen over de Volksuniversiteit

De vele historische en moderne foto's van de Volksuniversiteit en de mensen die erbij betrokken zijn vertellen een geschiedenis zonder woorden. Fotograaf Carel van Hees vertelde tijdens de viering van het honderdjarig bestaan over zeven foto's uit het archief en die hij zelf maakte voor het boek Wat maakt u van het leven? Honderd jaar Rotterdamse Volksuniversiteit.

Ida van Dugteren achter haar bureau

Ida Maria van Dugteren in haar werkkamer op de Volksuniversiteit.  Ze zou daar beginnen in juli 1918, ze was toen 26, en blijven tot augustus 1959. Toen Ida gevraagd werd door bankier en bestuursvoorzitter Willem Cornelis Mees om secretaresse van het bestuur te worden, aarzelde ze niet, ook omdat er Rotterdams bloed door haar aderen vloeide. Daarvoor was ze medewerker van de socialistische wethouder Floor Wibaut, die toen Ida hem vertelde over haar plan om naar Rotterdam te verhuizen sprak: ‘Kind, moet jij je nou in de provincie gaan begraven?’

Het is een zwart-wit foto en dan ben je meteen terug in de tijd, in dit geval de jaren dertig van de vorige eeuw. We zien een kamer met een open haard en een mooie vaas gevuld met bloemen, een schilderij op de schouw met veel water en een vissersboot. Ida zelf in zwarte kleding met strak achterovergekamd haar, geconcentreerd aan haar werktafel. In het boek heb ik onze minstens zo vlijtige directeur Theo Ruijter in een soortgelijke pose vastgelegd.

Docenten Rotterdamse Volksuniversiteit in de jaren '30

Deze foto heeft als titel ‘docenten bijeenkomst’. Hij toont bestuursleden en docenten op een bijeenkomst in de tuin van het tijdelijke clubhuis aan de Westzeedijk 99 in Rotterdam, waarschijnlijk eind jaren twintig.  Op de eerste rij links van het midden, ziet u wederom de secretaresse van het bestuur Ida Maria van Dugteren in een voor die tijd zeer moderne 7/8 zwiepjurk. Rechts van haar ziet u een man met snor, keurig in het pak met gepoetste schoenen en de ketting van zijn horloge nog net zichtbaar in zijn knoopsgat: bankier Willem Cornelis Mees.

3

Docenten en medewerkers Volksuniversiteit 2017

Even naar de tegenwoordige tijd, 2 september 2017. U ziet op de eerste rij vooraan in het midden een man met bretels en gelukzalige blik. Jawel,  het is de immer opgewekte, charismatische en alomtegenwoordige directeur van de vu in de 21e eeuw: Theo Ruyter, met naast hem ‘lady in red', oud-PvdA-wethouder van Rotterdam en al heel lang vu-bestuursvoorzitter en tevens steun en toeverlaat, mevrouw Els Kuyper met daar meteen achter een breed glimlachende vice- voorzitter Rob Fens. Maar natuurlijk ook alle docenten en medewerkers van de vu anno 2017!

4

Duitse bezetting gebouw Volksuniversiteit

Even weer terug in de tijd. U ziet Villa Dijkzigt in oorlogstijd, bezet door de Duitsers, met bijbehorende vlag. Villa Dijkzigt was van 1927 tot 1985 het onderkomen van de Rotterdamse Volksuniversiteit. Tegenwoordig doet het dienst als Natuurhistorisch Museum Rotterdam en heeft het als buurman de Kunsthal. Het is een rijksmonument uit 1852, ooit gebouwd door architect J.F. Metzelaar in opdracht van de familie Van Hoboken, bedoeld als buitenhuis op het landgoed ‘Het land van Hoboken’. 

5

Portier Rotterdamse Volksuniversiteit jaren '30

Een man met een pet met daarop 2 koperen letters de V en de U. Het is de portier van de Volksuniversiteit, waarschijnlijk ergens in jaren dertig. Zou het niet chic zijn om dat weer in ere te herstellen? Een man in een pak en een pet met gepoetste V en een U, die je dan hartelijk welkom heet en je ook nog eens bemoedigend toeknikt als je hem vertelt dat je je huiswerk niet hebt gedaan. Hij brengt je dan naar je lokaal, het zijn er tenslotte 24, je kan makkelijk verdwalen.

Op de echte foto kan je goed zien dat de fotograaf met inkt en potlood een aantal delen van de foto zwaar heeft aangezet, bijvoorbeeld de brillenglazen, de pet, handen maar ook de contouren van zijn uniform.

Voor het boek hebben schrijfster Sanneke van Hassel, Hans Gremmen, de vormgever van het boek en ik dagenlang doorgebracht in de archieven van de Volksuniversiteit en het Gemeente Archief. We hebben veel darlings moeten killen. Soms lijkt het wel of alles wat oud is een gouden randje krijgt, zelfs doodgewone foto’s krijgen een waas van romantiek en nostalgie, en zwart-wit in de fotografie blijft heel erg mooi, zal altijd blijven. De dagelijkse wereld om ons heen is in kleur maar vertaald naar een plat vlak met zwart, wit en grijzen valt veel ruis weg en komt een essentie bovendrijven.

6

We zijn weer terug in 2017. Op de foto ziet u Leopoldina Morais. Ze werkt al jaren als interieurverzorster bij de vu, is geboren in Kaapverdië maar heeft haar hart in Rotterdam verloren. Er gaan al decennia lang geruchten dat de interieurverzorgsters uit Kaapverdië en uit Volendam de beste zijn in de wereld. Theo heeft dit altijd geweten en is dan ook erg trots dat Leopoldina  bij hem wil werken.

7

Bloem in de tuin van de Volksuniversiteit

Deze foto is gemaakt in de tuin van de VU, bent u daar wel eens geweest ? Het is een oase van rust, prachtige bomen, planten, struiken, groentes en fruit. Het rode onscherpe vlak met gele tepel is een bloem. Na lang vragen en speuren ben ik er samen met Piet van Dugteren (een regelrechte neef van Ida Maria van Dugteren, die hier imkercursussen geeft en zes bijenkorven beheert) achter gekomen dat het gaat om een waarschijnlijk eenmalige kruising tussen 3 bloemen. De bloem op de foto is een samensmelting van de Camelia Japonica (in de wereld van de bloemen betekent dat goddelijke schoonheid), van de Zinnia (dat betekend volharding/uithoudingsvermogen) en van de Punica Granatum (en dat betekent goddelijke liefde). En dat bloeit hier gewoon in de tuin! Toen ik de foto maakte van de bloem, werd ik bedwelmd en heb me wekenlang licht in het hoofd gevoeld, prettig en vrolijk en diepzinnig werd ik ervan. Fantastisch die Volksuniversiteit! Ik heb vorig jaar een cursus Italiaans gedaan. Mijn lerares heette Lisetta Figurelli, geboren Napolitaanse, mamma mia! De sfeer, de dynamiek in het gebouw als alle lessen bezet zijn en de kennis die zich, vermomd als witte rook, langzaam door de gangen beweegt: het is een prachtig instituut en moet altijd blijven bestaan. Lang leve de Volksuniversiteit!

(Uitgesproken door Carel van Hees op 23 november 2017 ter gelegenheid van het 100 jarig bestaan van de Rotterdamse Volksuniversiteit.)